Definicja atlasowa
Diagnoza różnicowa AuDHD polega na rozdzieleniu tego, co wynika z profilu neurorozwojowego, od tego, co może wynikać z traumy, lęku, depresji, wypalenia, zaburzeń snu albo długotrwałego przeciążenia.
Kluczowe fakty
- Podobne objawy mogą mieć różne mechanizmy.
- Historia rozwoju jest jednym z najważniejszych elementów różnicowania.
- U dorosłych wysoki poziom maskowania może zniekształcać obraz kliniczny.
- Najbardziej użyteczny raport opisuje funkcjonowanie, nie tylko etykietę.
Po co diagnoza różnicowa?
Objawy takie jak rozproszenie, drażliwość, wycofanie, napięcie, trudności ze snem i przeciążenie nie wskazują automatycznie na jedną przyczynę. Mogą występować przy ADHD, spektrum autyzmu, CPTSD, zaburzeniach lękowych, depresji, wypaleniu albo po długotrwałym przeciążeniu.
Diagnoza różnicowa jest potrzebna po to, żeby nie sprowadzić wszystkiego do jednej etykiety i nie pominąć realnych potrzeb osoby.
Co warto różnicować?
| Obszar | Wskazuje na profil neurorozwojowy | Może wskazywać na traumę lub przeciążenie | Co sprawdzać w wywiadzie? |
|---|---|---|---|
| Początek trudności | Cechy obecne od dzieciństwa, choć mogły być maskowane. | Wyraźne nasilenie po okresie zagrożenia, przemocy, straty albo chronicznego stresu. | Historię rozwoju, szkołę, relacje, sensorykę, zainteresowania i funkcje wykonawcze. |
| Sensoryka | Stała wrażliwość na dźwięki, światło, faktury, zapachy lub chaos. | Nadczujność nasilona po doświadczeniach zagrożenia. | Czy wrażliwość była obecna przed traumą i w jakich sytuacjach się nasila. |
| Relacje | Trudność z kontekstem społecznym, small talkiem, domyślnością i koszt kontaktu. | Unikanie z powodu zagrożenia, wstydu, braku bezpieczeństwa lub zamrożenia. | Czy trudność dotyczy odczytywania reguł, czy raczej poczucia bezpieczeństwa. |
| Uwaga | Zmienność uwagi, hiperfokus, trudność z przejściami i organizacją. | Rozproszenie związane z nadczujnością, intruzjami, napięciem lub brakiem snu. | Rytm objawów, kontekst, sen, stres i historię funkcji wykonawczych. |
| Regulacja | Meltdown, shutdown, przeciążenie sensoryczne i trudność z przełączaniem. | Reakcje walki, ucieczki, zamrożenia lub podporządkowania. | Co uruchamia reakcję: bodźce, zmiana, konflikt, zagrożenie, ocena czy chaos. |
Co powinien zawierać dobry raport?
- Opis historii rozwoju i funkcjonowania od dzieciństwa.
- Opis strategii maskowania i kompensacji.
- Profil sensoryczny i przeciążeniowy.
- Opis funkcjonowania w pracy, nauce, relacjach i odpoczynku.
- Opis mocnych stron i warunków, w których są dostępne.
- Rekomendacje środowiskowe, terapeutyczne i diagnostyczne.
Czego unikać?
Warto unikać szybkich testów z natychmiastowym werdyktem, obietnic „wyleczenia AuDHD” oraz diagnozowania wyłącznie na podstawie jednej listy objawów. U dorosłych szczególnie ważne jest uwzględnienie maskowania, kompensacji i kosztu funkcjonowania.
{common_source_note}FAQ
Czy trauma może ukrywać AuDHD?
Tak. Trauma może nasilać napięcie, nadczujność i wycofanie, przez co profil neurorozwojowy staje się trudniejszy do rozpoznania. Możliwe jest też współwystępowanie obu obszarów.
Czy diagnoza różnicowa musi obejmować dzieciństwo?
Tak, jeśli to możliwe. Cechy neurorozwojowe mają początek rozwojowy, dlatego historia dzieciństwa pomaga odróżnić je od objawów pojawiających się głównie po traumie lub przeciążeniu.