ADHD i jelita. Nowa metaanaliza pokazuje częstsze dolegliwości żołądkowo-jelitowe

ADHD kojarzy się przede wszystkim z trudnościami w regulacji uwagi, impulsywnością i aktywnością. Coraz więcej badań pokazuje jednak, że obraz codziennego funkcjonowania może obejmować także zdrowie somatyczne. Jednym z tematów, który wraca coraz częściej, są dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

We wrześniu 2026 roku w czasopiśmie „Journal of Attention Disorders” ukazał się systematyczny przegląd i metaanaliza poświęcona właśnie temu zagadnieniu. Autorzy z Warwick Medical School przeanalizowali 23 badania obejmujące łącznie ponad 1,9 miliona osób w wieku od 2 do 65 lat. Dane pochodziły z wielu krajów, między innymi ze Stanów Zjednoczonych, Szwecji, Niemiec i Korei Południowej.

To pierwsza tak szeroka analiza skupiona konkretnie na objawach żołądkowo-jelitowych u osób z ADHD.

Co znaleziono w badaniach

Najważniejszy wynik jest dość wyraźny. Osoby z ADHD miały wyższe szanse występowania wszystkich analizowanych objawów żołądkowo-jelitowych w porównaniu z grupami kontrolnymi.

Dla wszystkich objawów traktowanych łącznie iloraz szans wyniósł 1,48. Oznacza to około 48 procent wyższe szanse występowania dolegliwości, ale nie należy utożsamiać tego bezpośrednio z 48 procent wyższym ryzykiem zachorowania. Metaanaliza raportowała ilorazy szans, czyli OR.

Przy zaparciach OR wyniósł 1,97. Dla zespołu jelita drażliwego było to 1,58. W przypadku biegunki OR wyniósł 2,18, dla bólu brzucha 1,88, a dla niestrawności 1,52.

Warto jednak uważać z prostym porównywaniem tych wartości. Wyniki dotyczące biegunki i bólu brzucha były wyraźnie niejednorodne między badaniami (odpowiednio I² 86,7% i 78,5%), więc te oszacowania są mniej stabilne niż na przykład wynik dla IBS czy niestrawności.

Najsilniejszy związek dotyczył enkoprezy, czyli powtarzającego się oddawania stolca w miejscach do tego nieprzeznaczonych, problemu obserwowanego przede wszystkim u dzieci. W tym przypadku OR wyniósł 4,32.

To ważne liczby, ale same w sobie nie mówią jeszcze, dlaczego te objawy pojawiają się częściej.

Związek nie oznacza przyczyny

Autorzy bardzo wyraźnie zaznaczają, że metaanaliza pokazuje współwystępowanie ADHD i objawów ze strony przewodu pokarmowego. Nie dowodzi, że ADHD powoduje zaparcia, IBS, ból brzucha czy biegunkę.

Do przeglądu włączono badania obserwacyjne. Takie dane mogą pokazać powtarzający się związek, ale nie pozwalają łatwo rozdzielić wpływu biologii, stylu życia, leków i innych czynników.

Istotne jest również to, że autorzy koncentrowali się na objawach funkcjonalnych. Badania dotyczące formalnie rozpoznanych organicznych chorób przewodu pokarmowego, takich jak nieswoiste choroby zapalne jelit, były wykluczane z tego przeglądu.

Skąd może brać się ten związek

Jednym z możliwych wyjaśnień jest sposób, w jaki ADHD wpływa na codzienne jedzenie. Impulsywność, hiperfokus, trudność z zauważaniem upływu czasu, pomijanie posiłków i nieregularny rytm dnia mogą pośrednio zmieniać pracę przewodu pokarmowego.

Nie każda osoba z ADHD je nieregularnie i nie każdy problem jelitowy można w ten sposób wyjaśnić. To tylko jeden z możliwych mechanizmów.

Drugą kwestią są leki. Część leków stosowanych w ADHD może powodować działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego. W wielu badaniach włączonych do metaanalizy nie dało się jednak dokładnie oddzielić wpływu samego ADHD od wpływu farmakoterapii.

Trzecim kierunkiem badań jest oś jelito mózg. Komunikacja pomiędzy przewodem pokarmowym a układem nerwowym obejmuje między innymi układ odpornościowy, metabolizm, hormony i nerw błędny. Badania znajdują też pewne różnice w mikrobiocie osób z ADHD, ale nie udało się dotąd wskazać jednego, powtarzalnego „mikrobiomu ADHD”.

Ten temat opisujemy szerzej w materiale „Mikrobiota a ADHD. Czy bakterie jelitowe naprawdę mają związek z objawami?”.

A co z AuDHD

Ta metaanaliza dotyczyła ADHD. Nie badała osobno osób, u których ADHD współwystępuje z autyzmem, dlatego nie można z niej wyciągać wniosku, że przy AuDHD szanse problemów jelitowych są jeszcze większe.

To rozróżnienie jest ważne. AuDHD oznacza współwystępowanie dwóch rozpoznań, ale nie każda zależność opisana w badaniach ADHD lub autyzmu automatycznie sumuje się w jednej osobie.

Jeśli chcesz uporządkować, czym jest samo współwystępowanie, zobacz „AuDHD u dorosłych: co zmienia współwystępowanie ADHD i autyzmu”.

W codziennym funkcjonowaniu znaczenie może mieć także interocepcja, czyli odbieranie sygnałów z wnętrza ciała. To dzięki niej zauważamy między innymi głód, pragnienie, napięcie i sygnały płynące z przewodu pokarmowego. Samo badanie jelit przy ADHD nie rozstrzyga roli interocepcji, ale temat rozpoznawania sygnałów z ciała opisujemy szerzej w artykule „Czuję coś w ciele, ale nie wiem co”.

Co z tego wynika praktycznie

Najważniejszy wniosek nie brzmi: „ADHD zaczyna się w jelitach”. Badanie tego nie pokazuje.

Wynika z niego coś znacznie bardziej praktycznego. Dolegliwości żołądkowo-jelitowe u osób z ADHD mogą być częstsze, niż dotąd zakładano, i warto o nie pytać zamiast automatycznie traktować je jako temat zupełnie niezwiązany z całością funkcjonowania.

Jeżeli objawy są nasilone, przewlekłe, wybudzają w nocy, towarzyszy im krew w stolcu, utrata masy ciała, gorączka lub inne niepokojące symptomy, wymagają zwykłej diagnostyki medycznej. ADHD nie powinno być wyjaśnieniem dla każdego objawu somatycznego.

Przy łagodniejszych, ale uporczywych dolegliwościach również warto omówić je z lekarzem. W zależności od problemu pomocna może być konsultacja gastroenterologiczna lub dietetyczna.

Badanie nie daje jeszcze odpowiedzi na pytanie, dlaczego ADHD i dolegliwości jelitowe tak często idą obok siebie. Pokazuje jednak, że ten związek jest wystarczająco powtarzalny, aby nie spychać go na margines.